O le a le mea pogisa ma mo le a?

lalolagi ma mea pogisa

I lo tatou atulaulau, mea uma tatou te mafai ona paʻi i ai, vaʻai, sogisogi pe lagona e naʻo le 5% o mea uma o loʻo i ai. O le mataupu ua tatou masani i le feagai ai ma vaʻaia e seasea lava i le lalolagi.

Afai tatou te iloa le 5%, o le a le mea e tupu i isi? Fai mai le faʻamaoniga e 27% o le tele ma le malosi o le atulaulau e faia i luga o le mea e taʻua mataupu pogisa. E ui lava o mataupu pogisa o loʻo avea pea ma lilo i aso nei, o le a le mea tatou te iloa e uiga i le pogisa mataupu? Mo le a le mea?

Mataupu pogisa

mataupu pogisa

O lo tatou atulaulau e faia i mea ma le malosi. Ua tatou masani i le feagai ai ma mataupu i itula uma o le aso. O se komepiuta, la tatou telefoni poto, se laulau, ma isi. Latou aofia ai masani mataupu. Peitai, lo tatou atulaulau le atoa aofia ai o mea masani, ae pogisa mataupu.

O lenei mea pogisa e le mafai ona vaʻaia e le le lavalava, ae o le mea lea e maua ai e le atulaulau atoa le malosi. Mataupu pogisa le mafai ona vaʻaia aua o loʻo i le vanimonimo loloto ma e malulu tele. O le maitauina o mea faʻalelagi mai lenei tamai paneta o le mea ua faia o le mauaina o le radiation, lea e feoaʻi i le vanimonimo. O nei faʻasologa e faʻatagaina ai matou ona faʻauiga le iai o mea pogisa.

O mea pogisa e le faʻaaluina tele le paʻu e vaʻaia, ae o loʻo i ai ma o loʻo suʻesuʻeina faʻaaogaina mea faigaluega ma fuainumera auiliiliga e vaʻai pe faʻafefea ona galue. Pogisa mea e matua malulu ma uliuli na te le emit se mea, o le mea lea e le mafai ona vaʻaia.

Talu ai e le mafai ona suʻesuʻeina, e le iloa ai le mea na faia ai. E mulimuli mai e mafai ona faia i luga o neutrinos, WIMP fasimea, leai-susulu ao kesi, po o ni tau feololo.

Faʻafefea ona e iloa o loʻo iai le mataupu pogisa?

tuufaatasiga o mea pogisa

O lena fesili e sili ona manaia, talu ai afai e le mafai ona paʻi i ai pe iloa, e faigata ona vaʻai. E mafai ona e fai mai o le pogisa mea o se vaega o matou mafaufauga ma mafaufauga, ae o le saienisi e faʻavae i luga o faʻamaoniga.

E ui e moni o le i ai o mea pogisa ua naʻo se manatu, o lona uiga, e leʻo avea o se faʻamaonia ma faʻamaonia mea moni, e tele faʻamaoniga e le masalomia o loʻo faʻailoa mai o iina.

Na maua i le 1933, ina ua fautuaina e F. Zwicky lona i ai i le tali atu i se aafiaga na le mafai ona ia faamatalaina: o le saoasaoa o aniva e feoaʻi ai. E leʻi ogatasi ma le mea e ono faʻamoemoeina e se tasi i le maeʻa ai o suʻesuʻega ma faʻatatauga na faʻatinoina. Lenei ua leva na maitauina muamua e tagata suʻesuʻe eseese.

Ina ua maeʻa nisi matauga mulimuli ane, o le i ai o o se vaega tele na suia le avanoa ma le gravitational fesoʻotaʻiga o selesitila tino, ae le mafai ona vaaia lena mea. Peitai, e tatau ona i ai iina. Ina ia maitauina aʻafiaga o mea pogisa, e tatau i se tasi ona tagaʻi atu i mea mamao atu o le lagi, pei o isi aniva.

O le a le mea pogisa e fai?

iloa le atulaulau

Afai o mea pogisa e le mafai ona vaʻaia, paʻi i ai, pe iloa i se auala, aisea tatou te mananaʻo ai e iloa e uiga i mea pogisa? Lona uiga, saienitisi taumafai e saili faʻamatalaga e uiga i le dynamics o le atulaulau. Le gaioi o selesitila tino, inertia, le lapoʻa tele ... mea uma i ai lona faʻamatalaga pe a fai tatou faʻalauiloaina le i ai o pogisa mataupu.

O mea pogisa e naʻo lona iloa o le atulaulau i se auala sili ona vavalalata. O se iloiloga, o se kamupani, e mafai ai ona tatou malamalama lelei pe faʻafefea e le mataupu ua tatou iloa galue, faʻapea foi ma faʻaalia mea tatou te le iloa. O le suʻesuʻeina o vaega o lona fegasoloaʻi e matua vaivai lava, e mafai ai ona tatou iloa ni vaega o lo tatou atulaulau, tatou te leʻi mafaufauina. E liliu lenei mea pogisa i se mea faigaluega, sili atu nai lo se manatu faʻatau, aoga tele. Ma e le mafai ona tatou vaʻaia.

Poʻo le a lava le pouliuli mataupu, e manino lava e taua talu ai o le tele o le atulaulau tatou te iloa e faia mai ai. I se faʻaopopoga, e mafai ona aumaia ia i tatou le tele o tali e uiga i le faʻagaioiga o lo tatou atulaulau.


O mataupu o le tusitusiga e tausisi ia tatou mataupu silisili o amio lelei faʻatonu. E lipotia se mea sese kiliki iinei.

Ia avea muamua ma faamatalaga

Tuʻu lau faamatalaga

o le a le lomia lou tuatusi imeli. O nofoaga e manaʻomia e makaina *

*

*

  1. E tali atu mo faʻamatalaga: Miguel Ángel Gatón
  2. Faamoemoega o faʻamatalaga: Pulea le SPAM, faʻamatalaga pulega.
  3. Tulaga faʻatulafonoina: Lau maliega
  4. Fesoʻotaʻiga o faʻamatalaga: O faʻamatalaga o le a le fesoʻotaʻi atu i isi vaega vagana i tulafono faʻatulafonoina.
  5. Teuina o faʻamatalaga: Faʻamaumauga tuʻufaʻatasia e Occentus Networks (EU)
  6. Aia Tatau: I soo se taimi e mafai ai ona e faʻatapulaʻaina, toe maua ma aveʻese au faʻamatalaga.