पाणलोट

पाणलोट

भूशास्त्र आणि भूगोल क्षेत्रात अ पाणलोट हे मोठे महत्त्व. हे जमिनीवर एक उदासीनता आहे जे उच्च जमिनीने वेढलेले आहे. या भागात, पर्जन्यवृष्टी आणि वितळलेल्या बर्फासह त्यात पडणारे सर्व पाणी एकामध्ये बदलते. बेसिनच्या आउटलेटशी संबंधित असलेल्या कमी जमिनीच्या क्षेत्रात. इथेच नद्या, तलाव, मुहान तयार होतात आणि समुद्र आणि महासागरांमध्ये रिकामे होतात.

या लेखात आम्ही तुम्हाला हायड्रोग्राफिक बेसिनचे महत्त्व, त्याची वैशिष्ट्ये आणि भूगर्भशास्त्र सांगणार आहोत.

मुख्य वैशिष्ट्ये

guadalquivir

अनेक नद्यांना त्यांचे स्वतःचे खोरे आहे, जे संपूर्ण जमीन वाहून नेतात. उदाहरणार्थ, Amazonमेझॉन नदीचा संपूर्ण निचरा क्षेत्र त्याच्या निचरा क्षेत्राची रचना करतो नाईल नदी निचरा क्षेत्र हे आपले जलशास्त्रीय निचरा क्षेत्र आहे. पाणी आणि गाळाचे संकलन आणि वाहतूक करण्यासाठी ते मुख्य नैसर्गिक प्रणाली आहेत.

शेजारील पाणलोटांना वेगळे आणि वेगळे करणाऱ्या "रेषेला" "बेसिन" असे म्हणतात, जे बेसिनच्या पाण्याचे अभिसरण टाळण्यासाठी लक्षणीय उंची असलेल्या भूवैज्ञानिक संरचनांच्या मालिकेपेक्षा अधिक काही नाही. काठ, पर्वत, डोंगर आणि दर्या हे वैशिष्ट्यपूर्ण थर आहेत जे पाणी वेगळे करू शकतात.

खोरे आकारात भिन्न असतात, परंतु ते लहान आकाराचे असू शकतात, जे देशाचे बहुतेक क्षेत्र व्यापतात आणि अनेक चौरस किलोमीटरपर्यंत पसरलेले असतात. याचे कारण असे आहे की खोऱ्याला फक्त एकच नदी नसते, परंतु अनेक उपनद्या, ज्या इतर मोठ्या किंवा लहान पाण्याच्या शरीरांशी जोडलेल्या आहेत.

अनेक वेळा लहान नदी मोठ्या नदीने भरली जाते किंवा ओढ्या किंवा तलावाशी जोडली जाते, त्यामुळे खोऱ्यात पाण्याचे प्रमाण वाढेल. म्हणून, मोठ्या खोऱ्यात मुख्य प्रवाह आणि त्याच्या सर्व उपनद्या असतात, परंतु प्रत्येक उपनदीला एक लहान खोरे देखील असते. उदाहरण: मिसिसिपी नदीच्या खोऱ्यात 6 लहान पाणलोट आहेत. Amazonमेझॉनचे खोरे ही सर्वात मोठी नदी आहे कारण ती आणि त्याच्या सर्व उपनद्यांचे निचरा क्षेत्र 7 दशलक्ष चौरस किलोमीटरपेक्षा जास्त आहे.

पाणलोट ही मुख्य नैसर्गिक प्रणाली आहे जी नद्या, नाले आणि इतर जलमार्गांमध्ये पाणी आणि गाळाचे संकलन आणि वाहतूक करण्यासाठी जबाबदार आहे. वाहणाऱ्या द्रवपदार्थाचे प्रमाण पर्जन्यमानावर, शोषण क्षमता, घुसखोरी आणि मातीची संपृक्तता, जमिनीचा आकार (सपाट, उतार वगैरे), वनस्पतींचे बाष्पीभवन, बाष्पीभवन आणि इतर घटकांवर अवलंबून असते. आणखी काय, मानवांनी पृष्ठभागाच्या पाण्याचा अतिवापर केल्यास बेसिनमधील पाण्याचे प्रमाण कमी होईल.

पाणलोटांचे प्रकार

त्यांच्या मॉर्फोलॉजीनुसार आणि ते ज्या ठिकाणी सापडले आहे त्यानुसार हायड्रोग्राफिक बेसिनचे विविध प्रकार आहेत. चला मुख्य काय आहेत ते पाहूया:

  • नदीचे खोरे. वर नमूद केलेल्या उदाहरणाप्रमाणे ते नद्या आणि त्यांच्या उपनद्यांनी वाहून गेलेले क्षेत्र आहेत. तथापि, पाणलोटांचे इतर प्रकार आहेत
  • स्ट्रक्चरल बेसिन. ते टेक्टोनिक प्लेट्सच्या विस्थापनाने तयार होतात. ते शुष्क प्रदेशांमध्ये अधिक सामान्य आहेत.
  • अंतर्गत खोरे. त्याचे पाणी समुद्र किंवा महासागराकडे जात नाही, परंतु ते बाष्पीभवन किंवा जमिनीवर झिरपते. या स्ट्रक्चरल बेसिनमध्ये अंतर्गत ड्रेनेज सिस्टम आहेत.
  • लेक बेसिन. दऱ्यामध्ये आढळणारे टेक्टोनिक बेसिन भंगार, खडक किंवा इतर पदार्थांद्वारे अडवले जातात जे पाणी सोडण्यास प्रतिबंध करतात, त्यामुळे भंगारात अडकून तलाव बनतात.
  • गाळाचे खोरे. ते स्ट्रक्चरल हायड्रोलॉजिकल बेसिन आहेत ज्यात सडपातळ डिप्रेशन आहेत ज्यात रॉक आणि सेंद्रीय पदार्थांचे थर असतात.
  • महासागराचे खोरे. ते जगातील महासागरांवर असलेल्या मोठ्या उदासीनतेशी संबंधित आहेत, म्हणून प्रत्येक महासागरात एक खोरे आहे

प्रदूषण आणि महत्त्व

दूषित पाणी

प्रदूषण आणि शहरीकरण हे काही गंभीर धोके आहेत जे जगाच्या पाणलोटांना धोका देतात. मानवांसह जीवांचे पर्यावरण आणि जीवन टिकवून ठेवण्यासाठी पाणलोट मूलभूत भूमिका बजावतात. पाणी हे जगातील सर्वात महत्वाचे नैसर्गिक संसाधनांपैकी एक आहे आणि सर्व लोकांच्या वापरासाठी आवश्यक आहे.

प्रदूषण, शहरीकरण आणि संसाधनांचा अतिशोषण (पाण्यातील प्राणी आणि वनस्पती प्रजाती, खनिजे इ.) त्याच्या पाण्यात गंभीर धोका निर्माण होतो ज्यामुळे पृथ्वीवर त्यांची चिकाटी धोक्यात येते. अनेक सरकारांनी पाणलोट व्यवस्थापन गट स्थापन केले आहेत, परंतु सत्य हे आहे की जो कोणी पाण्याची काळजी घेण्याचा प्रयत्न करतो तो पाणलोट संरक्षित करण्यास मदत करतो.

पाणलोट पर्यावरण आणि मानवी क्रियाकलापांच्या विकासासाठी महत्वाचे आहेत. बेसिनचे महत्त्व काय आहे? आम्ही तुम्हाला काही उदाहरणे दाखवतो:

  • प्राइम्रो, पाण्याच्या प्रवाहाचे नियमन करा, त्यामुळे त्याच्या उपस्थितीमुळे पूर किंवा भूस्खलनासारख्या नैसर्गिक आपत्तींचा धोका कमी होतो.
  • तसेच, पाण्याची गुणवत्ता नियंत्रित करते आणि गोड्या पाण्याचा स्रोत आहे, पृथ्वीवर राहणाऱ्या सर्व जैवविविधतेसाठी अन्न.
  • बेसिनमध्ये पाण्याचा प्रवाह खूप वेगवान असल्याने, आम्ही आमचे उपक्रम पार पाडण्यासाठी जलविद्युत ऊर्जा मिळवू शकतो.
  • शेवटी, नदीपात्राच्या सौंदर्याचा उल्लेख करण्यात आपण अपयशी ठरू शकत नाही, जे सहसा आमच्या विश्रांतीच्या क्रियाकलापांचा भाग असतो.

हायड्रोग्राफिक बेसिनची निर्मिती आणि रचना

जलचक्रात, पावसाचे पाणी छोट्या वाहिन्यांमध्ये गोळा होते जे उतार तयार करून जलविद्युत खोरे बनवतात आणि कमी कालावधीच्या अनेक वाहिन्या उघडतात. पावसाच्या पाण्याचा काही भाग बाष्पीभवन करतो किंवा आत शिरतो आणि दुसरा भाग उताराच्या खाली फिरतो. जेव्हा बेसिन पुरेसे मोठे असते, पृष्ठभागाचा प्रवाह आणि भूमिगत प्रवाह कायमस्वरूपी पाण्याचा प्रवाह निर्माण करू शकतो, ज्यामुळे संपूर्ण जलशास्त्रीय बेसिन तयार होते.

पाणलोट अनेक भागांमध्ये विभागलेले आहेत. ते काय आहेत ते पाहूया:

  • वरचे खोरे: हे असे क्षेत्र आहे जिथे मुख्य नदीचा उगम उतार आणि पर्वतांच्या भागात आहे.
  • मध्यम खोरे: हे असे क्षेत्र आहे जे नदीच्या दरीशी संबंधित आहे, जेथे सर्वसाधारणपणे ते झिगझॅग करते.
  • खालचे खोरे: हे कमी क्षेत्र आहे जेथे नद्या वेग, शक्ती आणि गाळ गमावतात, गोळा केलेले सर्व साहित्य, मैदाने तयार करतात.

मला आशा आहे की या माहितीद्वारे आपण पाणलोट म्हणजे काय, त्याची वैशिष्ट्ये आणि महत्त्व काय आहे याबद्दल अधिक जाणून घेऊ शकाल.


लेखाची सामग्री आमच्या तत्त्वांचे पालन करते संपादकीय नीति. त्रुटी नोंदविण्यासाठी क्लिक करा येथे.

एक टिप्पणी, आपले सोडून द्या

आपली टिप्पणी द्या

आपला ई-मेल पत्ता प्रकाशित केला जाणार नाही. आवश्यक फील्ड चिन्हांकित केले आहेत *

*

*

  1. डेटा जबाबदार: मिगुएल Áन्गल गॅटन
  2. डेटाचा उद्देशः नियंत्रण स्पॅम, टिप्पणी व्यवस्थापन.
  3. कायदे: आपली संमती
  4. डेटा संप्रेषण: कायदेशीर बंधन वगळता डेटा तृतीय पक्षास कळविला जाणार नाही.
  5. डेटा संग्रहण: ओकेन्टस नेटवर्क (EU) द्वारा होस्ट केलेला डेटाबेस
  6. अधिकारः कोणत्याही वेळी आपण आपली माहिती मर्यादित, पुनर्प्राप्त आणि हटवू शकता.

  1.   सीझर म्हणाले

    हे प्रकाशन मनोरंजक आहे, आमचे ज्ञान समृद्ध करत रहा.