Te wa Quaternary

kararehe whaawhaa

I nga panui o mua kua tirohia taatau pehea e mahi ai wā ā-whenua me te arotake i nga kaupapa nui i tu ki roto ko te Mesozoic Era Tuhinga o mua Tuhinga o mua Aeon. I tenei ra ka hoki tatou ki Ko te Eka Cenozoic i roto i nei ka tirohia e maatau nga mahi o roto te wā Quaternary. Ko tenei mo te wa whakamutunga o te Era Cenozoic me e rua nga waa "hou" tino nui, ko te Pleistocene me te Holocene.

Kei te hiahia koe ki te mohio ki nga kaupapa nunui i puta i tenei waa? Me panui tonu na te mea ka korerohia e matou nga mea katoa ki a koe.

Te taenga mai o te hukapapa me te tangata

Pleistocene

Whai muri i te paunga o nga miriona tau, ka tata atu taatau ki nga ahuatanga o tenei ra. I roto i te Quaternary, e i tiimata 2,59 miriona tau ki muri, Ko te wa e tatou i tenei ra. Ko te Quaternary ehara i te mea ko te Pleistocene me te Holocene anake, engari mo te rite i te wa e kitea ana nga rereketanga i pa ki te whenua, ka taea te whakauru i nga tau o Gelasian. I tenei waa he nui nga whakarereketanga o te ao i te ao, te aahuarangi me nga moana na te waa o te huka.

Ko nga waahi e rua o te Quaternary ko te Pleistocene me te Holocene. Ko te Pleistocene te mea roa rawa atu, kei roto hoki nga rau rau me nga rau o te kōharu. E mohiotia ana ko Te wa huka. Ki te haere ki tetahi waa o mua ake nei kei a tatou te Holocene, e kiia ana ko te waahanga o muri-kapapaku a koina nga mea kei a tatou i tenei ra.

I a raatau korero mo te Pleistocene, he maha nga taangata e korero ana "Te pakeke o te tangata" mai i te momo ka timata a Homo ki te whanake i tenei waa. Kua tae ke atu i te wa i te Holocene, ka taea e te tangata te whakawhanake i te koiora i roto i nga roopu hapori e kiia ana ko te ao.

Nga ahuatanga Pleistocene

matawhenua i roto i te quaternary

Ka tiimata ma te whakaahua i te Quaternary me ona wa tuatahi. 2,59 miriona tau ki muri ka tukuna te timatanga o te Pleistocene ka mutu 12.000 tau ki muri. I tenei wa ka horapa te huka i roto i nga ahua o te hukapapa kia noho neke atu i te hauwhā o te mata o te whenua. I tae te huka ki nga waahi kaore ano kia eke ki mua. Ana ko te mea ka korero ana maatau mo te hukahuka, o te waa huka ranei, ko te whakaaro e kapi katoa ana te ao i te huka, tae atu ki nga moana. Kaore tenei i te penei. Tata ki te 25% o te Ao hukapapa katoa he tino rereke.

Na te nui o te hukapapa i te ao, i heke te taumata moana ki te 100 mita ana te taunga o te ao ki te urutau ki nga ahuatanga hou o te taiao ka ngaro ranei. I nga waahi kaore he hukapapa, tata katoa nga tipu me nga otaota nui i te rite i nga wa o mua (Pliocene).

He nui punaha hukahuka marara puta noa i nga rohe makariri me te hukapapa. Ko te tuatahi he kikorangi i Scandinavia e toro ana ki te tonga me te rawhiti puta noa i te taha raki o Tiamana me te uru o Ruhia. I tae atu ki nga Moutere o Ingarangi, kia mohio ai koe ki te rahi o taua karaahe.

I tetahi atu, ka kitea ano e maatau tetahi atu punaha whakapaipai nui kei te nuinga o Siberia. Ko tetahi atu punaha hukapapa kua horapa mai i Kanata ki te United States. Ko enei kohinga kapakapu katoa, i muri i te kaha o te hihiri me te hanganga, i puta ake ai nga momo karaehe ka kitea e tatou i enei ra i enei waahi katoa.

Nga rerenga, nga tipu me nga kararehe

wā quaternary

Ka taea te whakaaro, ko nga rohe o Arctic me Antarctic i kapi katoa i te huka tio, me te nuinga o nga maunga o te ao. I heke te hukarere ki nga taumata kaore ano kia kitea i tenei ra. Ka rite ki taku i korero ai i mua, ko nga mahi katoa a te hukapapa me to raatau rewa i muri mai ka kitea tae noa mai ki tenei ra i nga tini waahi o te ao.

Ehara ko te rerenga rerenga anake i te wa o te Pleistocene, engari e ono. I waenga i a raatau i etahi waa i te wa ka mahana te ahua o te rangi ka marere ano te huka. I tenei wa, e kiia ana kei roto tatou i tetahi o nga waa "okiokinga" matakawaenga.

Mo nga tipu me nga momo kararehe i urutau ki nga waahi hukapapa katoa, i kitea e maatau nga mammoths, reindeer, tia rana me nga pea poara. Ko nga otaota o tenei takiwa he kaariki me te pukohu katoa. He tino rite ki te tundra o tenei wa. I nga waahanga takahuri, he teitei ake te mahana me te iti o te huka i taupoki ai, ka taea e raatau te noho hoiho, mokowhiti me nga taera nui me nga taawha.

Whanaketanga tangata

Ko etahi momo momo kararehe ka taunga pai ki nga whakarereketanga o te rangi kia ora roa ai. Ka korero maatau mo te bison, te reihi, te pokiha, me te wildcat. I nga waahi makariri o Amerika ki te Raki, ko nga momo penei kamera, yak, llama, tapir me te hoiho. I te wa i mutu ai te Pleistocene, ko nga momo nui o nga ngoteatea penei i te mastodon, te taika rongonui heera-parani, me te hata tino nui kua ngaro atu i te ao katoa.

Te whanaketanga o te tangata me te Holocene

holocene

I tenei wa ka korero maatau mo te whanaketanga tangata kei a tatou te Paleolithic i roto i te Pleistocene, kei reira nga Homo habilis ka tiimata ki te kohikohi me te hopu. Ā muri ake, Homo erectus i hangaia etahi o nga raakau o te rautau, ka whaahauhia hei roopu. neanderthalensis Homo he momo i urunga ki te makariri i puta 230.000 tau ki muri.

Ka haere tonu ta maatau ki te whakaahua i nga waa o te Quaternary: te Holocene. Kei konaa tatou i tenei ra. I tiimata mai i te 12.000 tau ki muri, ko tana whakawhiti i te rereketanga o te mahana i timata i te wa rewa puta noa i te ao. Na tenei rewa i pari ai te moana ki te toru tekau mita.  E kiia ana ko tenei wa takawaenga ka mutu i roto i te waa huka hou.

I roto i enei tau 12.000, ka haere tonu nga hunanga, kua kaha ake te tere ake i roto i nga tau 100 kua hipa ake nei na te aroaro o te tangata me te whakawhanaketanga o te hangarau. I runga i te Ao e 5 nga tino ngaromanga kua ngaro. Na konei hoki i huaina ai te kohurutanga e mahia ana i tenei ra te tuaono o te ngaro.

Ko te oranga uruwhenua o te tangata ka mutu i te whanaketanga ahuwhenua me nga kararehe. He pai te hii ika ki te whanaketanga tangata. I te mutunga, ka akohia te Holocene tae noa ki te waihanga tuhinga, i reira ka tiimata te ako i ta maatau e kiia nei he Hitori.

Ko te tumanako na tenei pou i whakamohio atu ai koe mo nga waa whakamutunga o te Ao.


Ko nga korero o te tuhinga e piri ana ki o maatau kaupapa o matatika whakatika. Ki te ripoata i tetahi paatene paato Here.

He korero, waiho i a koe

Waiho to korero

Ka kore e whakaputaina tō wāhitau īmēra. Kua tohua ngā āpure e hiahiatia ana ki *

*

*

  1. He kawenga mo nga raraunga: Miguel Ángel Gatón
  2. Te kaupapa o te raraunga: Whakahaerehia te SPAM, te whakahaere korero.
  3. Ture: To whakaae
  4. Whakawhitinga korero: Kaore nga korero e tukuna ki nga taha tuatoru engari ma te ture herenga.
  5. Rokiroki raraunga: Paetukutuku e whakahaerehia ana e Occentus Networks (EU)
  6. Tika: I nga wa katoa ka taea e koe te whakaiti, te whakaora me te muku i o korero.

  1.   Julio Salmean Sierra ka mea

    Nga mihi nui ki a koutou te wetewete kia maarama tae atu ki to taatau noho, ora me te pehea o te awhina i te taiao me te taha hangarau me te whanaketanga tangata.